Op donderdag 14 en vrijdag 15 mei is ons gemeentehuis gesloten. Ook is de gemeente dan telefonisch niet te bereiken. Op maandag 18 mei vanaf 08.00 uur is de dienstverlening van de gemeente weer zoals normaal.
Toespraak 4 mei herdenking 2026 burgemeester Susanne de Roy van Zuidewijn, Duivendrecht
81 keer waren we samen twee minuten stil. 81 keer al. De oorlog, ‘onze’ oorlog, is daarmee al 81 jaar geschiedenis, een heel mensenleven lang.
De mensen die nog zelf kunnen verhalen over wat hun destijds is overkomen, de ooggetuigen, overlijden en die zijn niet meer met veel. Binnenkort kunnen ze ons niet meer vertellen over de overrompeling en het daaropvolgende lijden van henzelf en dat van anderen. We putten straks niet meer uit hun directe herinneringen en stemmen, maar zijn aangewezen op wat is nagelaten aan getuigenissen, waarschuwingen en lessen.
Herinneren en herinnerd worden is iets wat mensen en gebeurtenissen levend houdt. Het geweld en de verschrikkingen van oorlog maken herinneringen die in het geheugen staan gegrift. Pijn, machteloosheid en intens verdriet komen samen in een beeld dat je tot in de kleinste details voor je ziet.
Een beeld dat wij, de nieuwe generaties, nooit zo goed kunnen inkleuren als zij die er wel bij waren. Daarom is het zo belangrijk hun verhalen te horen en te delen met ons, wij, die er niet bij waren. Omdat die verhalen ons steeds weer laten horen hoe kostbaar maar ook hoe kwetsbaar onze vrijheid is.
Op het Nationaal Ereveld Loenen staan rijen witte stenen met namen, geboorte- en sterfdata van Nederlandse oorlogsslachtoffers, bijna vierduizend graven. Onder hen smid Johannes Robben, 49 jaar. Hij maakt het einde van de oorlog niet mee. Op 28 april 1945 belandt hij in een woordenwisseling met een SS-er over het wel of niet openen van zijn fietstassen bij de Duivendrechtse Brug. De SS-er verdenkt Johannes ervan dat hij illegaal materiaal in zijn bezit heeft en schiet hem ter plekke neer.
Op 4 mei 1942 werd een stroom aan mensen met bruut geweld door de Duitse bezetter gedwongen huis en haard achter te laten. Tientallen Joodse inwoners verlieten de dorpen van Ouder-Amstel, met niet veel meer dan een koffertje en vaak een kind aan de hand. Velen van hen stierven, in onder andere Sobibor, Theresienstadt of Auschwitz. Gewone mensen, gewone families, gewone inwoners. Net zo gewoon als smid Robben en net zo gewoon als Andries Polanus. Als jongetje van vier legde hij in 1881 de eerste steen voor het ‘Huis met de Kettingen’, in 1942 werd hij opgepakt in Amsterdam, gedeporteerd naar Westerbork en in 1943 vermoord in Auschwitz. Vanochtend op 4 mei 2026 plaatsten we de eerste ‘struikelsteen/ stolperstein’ van Ouder-Amstel voor zijn geboorteplek aan de Kerkstraat 54. Om ons voor altijd te laten herinneren.
Ook de namen op de stenen in Loenen zijn namen van gewone mensen, jong, oud. Arbeiders en notabelen. Huismoeders en boeren. Soldaten en burgers. Gewone mensen met plannen, dromen, levens. Niet wetende dat dat ze ooit een oorlog zouden meemaken, en niet wetende dat ze daarin voor grote keuzes zouden komen te staan. Niet wetende dat ze ooit onderdeel van herdenkingen zouden worden.
In Ouder-Amstel klinkt de oorlog terug in opgetekende verhalen van haar inwoners, over ijsbloemen op de ramen tijdens een ijskoude hongerwinter, over een vrachtwagen met een lijkkist op het erf, een mooie witte schaal met vorken voor mensen uit Amsterdam op zoek naar eten, over een gestolen fiets, een verloren helm en over brood dat werd klaargemaakt maar nooit gegeten. Het ging over kinderen, peuters nog, die hun vader of oom nooit zouden kennen, over een moeder die tot haar dood bleef opveren als de deurbel ging. Hopend dat haar kind zou binnenkomen, hoop die bleef maar nooit vervuld kon worden.
Deze oorlog leeft nog steeds in ons voort. Er wordt eindeloos verteld op eindeloos veel manieren, geschreven of in beeld en geluid, in films, documentaires, romans, (auto) biografieën, krantenartikelen, tentoonstellingen, podcasts en meer.
In 81 jaar zijn zo steeds meer stukjes van de oorlogspuzzel gelegd. Toch is de puzzel niet af. Nog altijd komen er nieuwe beelden, nieuwe verhalen, nieuwe inzichten bij. Nog altijd worden er stukjes verlegd omdat ze niet meer lijken te passen.
Ondanks al die jaren vrede in ons land laat de, deze, oorlog ons niet los.
En nog altijd is er oorlog. Op vele plekken in de wereld en steeds dichterbij huis. Nog altijd is er geweld, pijn, machteloosheid, verdriet en gruweldaden. Nog altijd sterven onschuldige mensen, jong, oud, arbeider of notabele, huismoeder of boer, soldaat of burger. Gewone mensen die nooit dachten dat een oorlog deel zou zijn van hun leven. Maar ook gewone mensen die beseffen dat oorlog niet weg is. Via de media krijgen we dagelijks beelden van mensen middenin een oorlog, soms zelfs van generatie op generatie. Het baart me zorgen, deze mensen, wiens oorlog wij iedere dag meebeleven. Wiens verdriet ook in ons land gevoeld wordt. Zij krijgen niet de rust om terug te denken aan oorlog, over het belang van vrede, omdat zij er nog middenin zitten. Hoe leer je de waarde van vrede als je die niet werkelijk hebt gekend.
Het laat ons zien dat vrijheid nooit vanzelfsprekend is, dat wij, gewone mensen, verantwoordelijk zijn voor die vrijheid, verantwoordelijk zijn voor het bewaren, bewaken en koesteren ervan.
Laten we blijven luisteren naar de stemmen van toen, ook als straks de laatste is verstomd. Laten we hopen dat als we eens het laatste stukje van de puzzel leggen, er geen nieuwe verhalen meer komen, maar de verhalen voor altijd geschiedenis zijn.
Laten we blijven hopen dat dat kan.